درس چهاردهم: پیدای پنهان

توحید مفضل؛ شرح شگفتی های آفرینش از زبان امام صادق علیه السلام

توحید مفضل حدیثی است طولانی، مشتمل بر سخنان امام جعفر صادق علیه السلام با موضوع محوری اسرار آفرینش که طی چهار جلسه بر مفضل بن عمر جعفی املا شده است.  توحید مفضل از كتاب های ارزشمند و معتبر شیعه در مباحث اعتقادی محسوب می شود.

مفضل بن عمر کیست؟

ابومحمد مفضل بن عمر جعفی كوفی (متوفی قرن دوم هجری)از چهره های سرشناس و از شاگردان ممتاز امام صادق و امام کاظم و امام رضا علیهم السلام بشمار می آید. بنابر بعضی روایات، وی امام باقر علیه السلام را نیز درك كرده است. وی روایات فراوانی را از امام جعفر صادق علیه السلام و امام موسی كاظم علیه السلام نقل كرده و از راویان بزرگ حدیث بشمار می رود.
 
مفضل بن عمر نزد ائمه اطهار علیهم‌السلام جایگاهی ویژه داشت و وكیل آن ها در گرفتن اموال و مصرف آن بود كه این خود دلیل بر اعتماد و اطمینان ائمه بزرگوار به وی است. مفضل نماینده خاص امام صادق علیه‌السلام در کوفه بود. در روایتی آمده كه امام صادق علیه السلام به مفضل فرمود: «هرگاه دیدی میان دو تن از شیعیان ما اختلاف و نزاعی بر سر مالی به وجود آمده، تو خود از اموال من آن را بپرداز».
 
این فقیه شایسته در سایه آموزش‌ها و عنایت‌های امام صادق علیه‌السلام به مرتبه‌ای رسید که آن حضرت در مورد او  می‌‌فرمود:
 
کاش همه شیعیانش در فهم و دانش، مانند مفضل بودند. 
 
مفضل پس از هشتاد سال عمر بابركت و خدمت در راه آیین محمد و آل محمد صلی الله علیه و آله در شهر كوفه دارفانی را وداع نمود و به حق پیوست.
 
دیگر آثار او به جز توحید مفضل عبارتند از : كتاب الوصیه، كتاب الیوم واللیله، كتاب علل الشرایع.

داستان نوشتن کتاب توحید مفضل

مفضل داستان نوشتن كتاب را این گونه نقل می كند: «یك روز عصر من در مسجد مدینه در كنار قبر مطهر حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بودم و در مقام و منزلت آن حضرت فكر می كردم كه ناگهان ابن ابوالعوجاء و یارانش وارد شدند و در كناری نشستند و شروع به صحبت كردند. آنان از حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله به عنوان یك فیلسوف، كه با زیركی فراوان نام خود را در جهان زنده نگه داشت، نام بردند و گفتند، این جهان خدایی ندارد و همه چیز خود به خود به وجود آمده و این جهان همیشه بوده و خواهد بود. من نتوانستم خشم خود را فروبنشانم و بر سر آن ها فریاد زدم و گفتم: ای دشمنان خدا آیا كافر شده اید؟! آنان در پاسخ من گفتند: اگر تو از یاران جعفر بن محمد علیه السلام هستی، او این گونه با ما سخن نمی گوید.
 
من از نزد آن ها خارج شدم و به نزد امام صادق علیه السلام رفتم و ماجرا را برای آن حضرت تعریف كردم. آن حضرت فرمود:
«فردا صبح به نزد من بیا و قلم و كاغذی نیز بیاور تا برای تو از حكمت خداوند متعال در آفرینش جهان سخن بگویم... »
 
من هم فردا صبح به نزد آن حضرت رفتم و ایشان نیز این كتاب را به من املا فرمود.
 
 امام علیه السلام این كتاب را در چهار جلسه و در چهار روز، از صبح تا ظهر بر مفضل املا كردند.

نگاهی اجمالی به محتوای کتاب توحید مفضل:

جلسه اول :

امام علیه السلام  در آغاز، علت این كه عده ای وجود خداوند متعال را انكار و یا در او شك می كنند، ناآگاهی از اسباب و شیوه آفرینش جهان هستی بیان می فرماید. سپس به بیان آفرینش جهان و خلقت انسان و اعضای بدن او، مانند دستگاه گوارش و حواس پنج گانه، می پردازد و از آن ها به حكمت و قدرت و علم خداوند متعال، كه آفریننده آن ها است، استدلال می كند؛
 
جلسه دوم:
 
امام در جلسه دوم به بیان شگفتی های جهان حیوانات، مانند خزندگان و چهارپایان مانند اسب، فیل، زرافه، میمون، سگ و پرندگان مانند مرغ و خفاش و حشراتی مانند زنبور عسل، ملخ، مورچه و ماهی می پردازد؛
 
جلسه سوم:
 
امام علیه السلام در جلسه سوم شگفتی های آسمان و زمین مانند رنگ آسمان و طلوع و غروب خورشید، و فصل های سال و خورشید و ماه و دیگر ستارگان و حركت بسیار سریع آن ها در آسمان و آفرینش سرما و گرما و باد و هوا و چگونگی ایجاد صدا و كوهها و گیاهان و... را بیان می نماید؛
 
جلسه چهارم:
 
در جلسه چهارم  صحبت های امام صادق علیه السلام  به بیان اسرار آفرینش در بلاها و پاسخ به شبهات منکران اختصاص می یابد.
 
وضعیت نشر:
 
این كتاب، به همت انتشارات مكتبه الداوری قم، به قطع وزیری چاپ شده است. همچنین این کتاب بارها به فارسی وارد و ترجمه شده است که از جمله آن ها ترجمه علامه مجلسی و ترجمه علی اصغر فقیهی می باشد.
 
 
منابع:
محمدرضا ضمیری، کتاب شناسی تفصیلی مذاهب اسلامی
محمد مهدی رضائی، "نگاهی موحدانه به شگفتی های آفرینش از زبان امام صادق علیه السلام" (ترجمه توحید مفضل)، نشر جمال، 1390 ش
 

واژه های درس
شریف: بزرگوار، بلند قدر ، پاک نژاد، گهری 
ضمن : . اثنا، حین، خلال، طی
نبوت: پیامبری 
اعتراض : انتقاد و ایراد
متانت: فروتنی  
تدبیر: چاره کار
قائل: گوینده؛سخنگو
جراحت: زخم،خستگی
خلل:
۱. رخنه، شکاف،  ۲. نقص، ، کاستی ۳. آشفتگی،  تباهی، عیب، فساد،  ۴. آسیب، گزند
مصلحت: خیر و صلاح
حیا:شرم و خجلت
صله رحم: احسان به خویشاوندان
معاصی:گناهان
شأن:درخور،امر بزرگ
تضرع:زاری، التماس
صدقه: بلاگردان،خیر
مساکین:بیچارگان
عافیت:تندرستی ،سلامتی
معرفت: آشنایی،علم و دانش
حاصل: نتیجه،محصول
**********************************************
خودارزیابی
1 پاسخ شخص گمراه به مفضّل چه بود؟

2- این درس را با درس اوّل( آفرینش همه...) مقایسه كنید و شباهت های آنها را
بیان كنید.
3 چرا خداوند بزرگ، نعمت تفکّر و اندیشیدن را به انسان ها بخشید؟

******************************************************
نوشتن
1 ده واژه را كه ارزش املایی دارند، از متن درس بیابید و بنویسید.

2 جمله های زیر را بخوانید و قید های آن را مشخّص کنید.
الف( تو هم، شایسته، سخن بگو.                                    ب( من فعلاً کاری ندارم

پ( محمد چرا دیروز غایب بود؟                                     ت( همایون، دوباره، برنده شد.

 3 بیت زیر را بخوانید و ارتباط آن را با متن درس، در یك بند بنویسید.
جهان چون زلف و خال و خط و ابروست                     كه هر چیزی به جای خویش نیكوست





طبقه بندی: درس چهاردهم: پیدای پنهان،

تاریخ : جمعه 9 بهمن 1394 | 06:02 ب.ظ | نویسنده : عارفی | نظرات()